Suprotno PUP-u Podgorice: Na Ćemovskom polju zajedno groblje i vodoizvorište

Crna Gora

Izvor: Portal DAN


Gradsko vodoizvorište sa pet bunara „Ćemovsko polje” je kod fudbalskog kampa, a novo groblje sa više hiljada grobnih mjesta biće kod Zetatransa. Zone zaštite izvorišta se mjere hektarima, prva je 28,5, druga 635, a treća 3.360

Prema Prostorno-urbanističkom planu Podgorice (PUP) koji važi do 2025. godine novo groblje sa više hiljada grobnih mjesta i svim sadržajima od krematorijuma do rozarijuma trebalo je da se gradi u Kokotima. Gradiće se međutim, na Ćemovskom polju, u okviru DUP-a Servisno skladišna zona sa ranžirnom stanicom iako taj plan takav objekat ne prepoznaje. Dakle, groblja na Ćemovskom polju nema ni u PUP-u ni u DUP-u, ali je Skupština Glavnog grada izglasala lokaciju na osnovu predloga gradonačelnika Ivana Vukovića koji se pravno oslonio na Odluku o postavljanju, građenju i uklanjanju lokalnih objekata od opšteg interesa na teritoriji Glavnog grada.

Urbanisti nijesu vidjeli groblje na Ćemovskom, između ostalog, jer je polje zona vodoizvorišta. Prema opštepoznatim podacima na polju se podzemne vode nalaze već na dubini od 10 metara, a radi se o akumulacijama koje čine podzemno jezero. Gradsko vodoizvorište sa 5 bunara „Ćemovsko polje” je kod fudbalskog kampa, a groblje će biti kod Zetatransa. Zone zaštite izvorišta se mjere hektarima: prva je 28.5, druga 635 i treća 3.360.

Postoji i pravilnik kojim država propisuje šta se smije, a šta ne raditi u zonama zaštite.

Prema idejnom rješenju groblje će u prvoj fazi imati 5.426 grobnih mjesta, a ukopnih 11.715. Pripremni radovi su počeli. Preduzeće Pogrebne usluge, kao nosioci projekta, su naručili i dobili Elaborat o procjeni uticaja na životnu sredinu. Opšti zaključak dokumenta je da se u toku eksploatacije objekta ne mogu očekivati značajni uticaji na kvalitet vazduha, vode i zemljišta. Konstatuju i kretanje podzemnih voda prema jugu te da se lokacija objekta nalazi nizvodno od svih vodoizvorišta, a među njim pominju „Ćemovsko polje”, Milješ i Dinošu. Međutim, obrađivač elaborata je, kako pišu, imao teškoće oko analize kvaliteta nekih segmenata životne sredine, pošto tih podataka za lokaciju nema, pa su korišćeni podaci za šire okruženje ‒ Podgoricu. U dokumentu su recimo, grafički prikazi karte stare više decenija, a Podgorica nosi naziv Titograd.

Vuk Iković iz Organizacije KOD, kaže da elaborat ne daje mjere zaštite smanjenja negativnog uticaja tokom održavanja grobnih mjesta, a u cilju da patogene bakterije (koje nastaju razlaganjem posmrtnih ostataka) ne bi ugrozile pitku vodu.

„Tačno je da elaborat razmatra uticaj fekalnih voda koje će nastajati radom groblja ali ne razmatra uticaj procjednih voda koje će sadržati opasane bakterije i gljivice što je ključni i mnogo veći problem. Vode su osnovni dio na koji treba da se fokusira elaborat ali to izostaje. Zapravo elaborat navodi podatke o vodama Crne Gore, bez fokusa na vode Ćemovskog polja. Zato ovaj elaborat nije urađen u skladu sa zakonom i ne ispunjava uslove za izdavanje saglasnosti”, kaže Vuk Iković.

CETI ne može dati ocjenu opravdanosti gradnje

Iz kabineta izvršnog direktora Centar za ekotoksikološka ispitivanja (CETI) Podgorica saopštili su da su na osnovu podataka koje posjeduju, za period 2014-2021 godina, imali dva ispitivanja podzemnih voda Ćemovskog polja. To su ispitivanje u okolini deponije „Livada” u cilju utvrđivanja uticaja korišćenja deponije za odlaganje komunalnog otpada na podzemne vode i u krugu KAP-a u cilju utvrđivanja uticaja rada fabrike na kvalitet podzemnih voda.

„Na osnovu podataka koje posjeduje CETI nije moguće dati ocjenu opravdanosti izgradnje novog gradskog groblja na podzemne vode. U ovom slučaju potrebno je izvršiti znatno detaljnija ispitivanja i napraviti elaborat o procjeni uticaja na životnu sredinu koji će sadržavati sve potencijalne uticaje groblja na podzemne vode”, navode iz CETI.

Da je polje u zoni izvorišta potvrda je potez resornog ministarstva iz 2018. godine kada je gradonačelniku Podgorice vraćena na korekciju LSL Servisno skladišna zona uz jugoistočnu obilaznicu jer nije zatražena saglasnost Uprave za vode obzirom da plan pokriva Ćemovsko polje u drugoj zoni zaštite vodoizvorišta. To je plan za prostor značajno dalje od vodoizvorišta nego što je parcela za groblje.

Na pitanja DAN-a upućena Glavnom gradu da li u hijerarhiji planske dokumentacije postoji lokalni plan koji je višeg reda u odnosu na PUP Podgorica i da li postoji obaveza usklađenosti ostalih planova sa PUP-om iz Sekretarijata za planiranje prostora i održivi razvoj su saopštili da je određivanje lokacije za gradsko groblje izvršeno saglasno važećim zakonskim i podzakonskim aktima koji uređuju oblast planiranja prostora i izgradnje objekata. Iz DAN-a su pitali i na koji način se za prostor pokriven važećim detaljnim planovima može donijeti odluka za određivanja lokacije sa elementima UTU.

„Izgradnja lokalnih objekata od opšteg interesa spada u grupu poslova od neposrednog interesa za lokalno stanovništvo. Procedura određivanja lokacije i izdavanja odobrenja za izgradnju lokalnih objekata od opšteg interesa propisana je Odlukom o postavljanju, građenju i uklanjanju lokalnih objekata od opšteg interesa na teritoriji Glavnog grada Podgorica, koja je u primjeni od 2014. godine. Zakonom o planiranju prostora i izgradnji objekata predviđeno je da se propisi za lokalne objekte od opšteg interesa primjenjuju do donošenja plana generalne regulacije Crne Gore, a među tipovima objekata za koje važi primjena ovih propisa su navedena i gradska groblja”, navode iz Sekretarijata.

ZHMS: Analizom utvrđeno prisustvo aerobih bakterija

Kroz IPA projekat „Jačanje kapaciteta u cilju implementacije Okvirne direktive o vodama” tokom 2018. i 2019. godine, uspostavljena je mreža za monitoring podzemnih voda, saopštili su DAN-u iz Zavoda za hidrometeorologiju i seizmologiju (ZHMS) Crne Gore. Međutim, stanice su još u testnoj fazi rada, tako da podaci, između ostalog o podzemnim vodama Ćemovskog polja i jesu li one na bilo koji način ugrožene od zagađivača, ne mogu služiti za analize.
Prema podacima kojima raspolažu podzemni bunari Ćemovskog polja (5 bušotina, voda se crpi na oko 60 metara)koriste se za snabdijevanje dijela grada vodom za piće.
„Laboratorija za kvalitet voda ZHMS-a je prvi put uzela uzorak sa bunara Ćemovskog polja prema Programu monitoringa podzemnih voda za 2021. u junu. Rađene su osnovne fizičko- hemijske i mikrobiološke analize sirove vode. Uzet je uzororak sa česme ‒ sa B4 i B5 bušotina zajedno, jer je sistem spojen. Tada je korišćen i B1 za distribuciju vode. Ostale bušotine nijesu crpljene. Ulazak i uzimanje uzoraka vršen je uz dozvolu Vodovoda Podgorica i uz prisustvo njihovog zaposlenog. Što se tiče rezultata osnovne analize, hemijski status vode je bio dobar, a mikrobiološkom analizom utvrđeno je prisustvo aerobih bakterija dok koliformne i fekalne bakterije nisu nađene”, naveli su iz ZHMS-a.
Ocjena gradnje groblja na polju kažu da nije u njihovoj nadležnosti.

Na pitanje da li se sa aspekta pravničke i urbanističke struke pod zloupotrebom zakona može svesti činjenica da je suprotno rješenjima PUP-a i DUP-a Servisno skladišna zona sa ranžirnom stanicom, a na osnovu odluke organa Glavnog grada, određena lokacija za novo groblje kažu da „navedena Odluka izrađena je po modelu odluke koji je sačinila Zajednica opština Crne Gore, u saradnji sa nadležnim državnim organima”. Naveli su i da je shodno zakonu za projekat izgradnje groblja sproveden postupak procjene uticaja na životnu sredinu i da je kompletna dokumentacija javna i dostupna na sajtu Glavnog grada.

U PUP-u Podgorica je data ilustracija „Ćemovsko polje – zone zaštite“, koju DAN objavljuje, gdje je navedeno da je neposredna zona zaštite ‒ zona 1 vlasništvo Vodovoda, a zone 2 i 3 u vlasništvu Grada ili privatnom. U Pravilniku o određivanju i održavanju zona i pojaseva sanitarne zaštite izvorišta i ograničenjima u tim zonama, pojašnjava se način određivanja zona zaštita, izvorišta i mjere zaštite. Tako je zoni 2 zaštite zabranjena izgradnja objekata, a naročito izgradnja groblja, odnosno proširenje postojećeg.

Koja teritorija je pod zonama i pojasom sanitarne zaštite vodoizvorišta „Ćemovsko polje“ te koja ograničenja tu važe bila su DAN-ova pitanja za preduzeće Vodovod. Iz DAN-a su tražili i grafički prikaz koji nijesu dobili. Iz Vodovoda su objasnili da zone imaju za cilj da spriječe mogućnost slučajnog ili namjernog zagađivanja podzemnih voda, kroz vodozahvate i otklanjanje mogućnosti pojave žarišta zagađenja u slivu i drugih uticaja, koji mogu nepovoljno djelovati na zdravstvenu ispravnost vode za piće. Navode da je Zakonom o vodama predviđeno je da se oko izvorišta uspostave tri zone sanitarne zaštite: Zona strogog režima zaštite ‒ I zona zaštite (zona neposredne zaštite); Zona ograničenog režima zaštite ‒ II zona zaštite (uža zona zaštite) i Zona nadzora ‒ III zona zaštite (šira zona zaštite). „Površina I zone iznosi 28,5 ha. Druga zona zaštite određuje se radi smanjenja rizika od hemijskog, mikrobiološkog i drugog mogućeg zagađenja podzemnih voda i drugih štetnih uticaja, koji se mogu pojaviti na izvorištu, njena površina je 635 ha. Šira zona zaštite određuje se radi smanjenja rizika od zagađenja podzemnih voda teško razgradljivim, radioaktivnim i hemijskim materijama. Njena površina je 3.360 ha”, navode iz Vodovoda. Na pitanje da li gradnja groblja na Ćemovskomu može ugroziti izdane južno od groblja odgovoreno je o stanju sjeverno.

„Gradnja groblja na Ćemovskom polju ne može uticati na kvalitet vode 5 bunara koji čine vodozahvat „Ćemovsko polje“ i isti se nalaze sjeverno od lokacije planiranog groblja”, navode iz Vodovoda.

Agencija za zaštitu životne sredine bez ingerencija

Na nekoliko pitanja upućenih Agenciji za zaštitu životne sredine, između ostalog da li na osnovu dostupnih parametara, istraživanja ili opšte poznatih činjenica mogu dati ocjenu opravdanosti gradnje groblja sa više desetina hiljada grobnih mjesta na Ćemovskom polju, čiji je dio pod sanitarnom zaštitom vodoizvorišta, oni su kazali da se postupak procjene uticaja na životnu sredinu vodio kod organa lokalne uprave Glavnog grada Podgorice. Stoga su uputili novinare DAN-a da tamo i traže informacije.

Na Ćemovskom polju već na dubini od oko 10 metara ispod zemlje možemo naići na podzemne vode, radi se o vodenim akumulacijama koje su sastavni dio velikog podzemnog jezera na kojem leži Podgorica, a za koje se pretpostavlja da je veličine Skadarskog jezera, kaže Vuk Iković.

„Promjena korišćenja zemljišta i mogućnost prolaska opasnih materija u podzemno jezero može da učini vodu nepitkom, bez obzira u kom pravcu se drenira voda, a to je definisano prilivom i visinom podzemnih voda”, navodi Iković.

Ćemovsko je polje u kršu, a to su vrlo osjetljivi ekosistemi, pa sve što se dešava na površini odražava se na podzemlje, kaže on.

Istraživanja dokazuju da vode u blizini groblja postaju neupotrebljive.

„Tokom povećanih padavina, bakterije i gljive nastale truljenjem posmrtnih ostaka dolaze do vodotoka. Ove bakterije se razmnožavaju velikom brzinom i zato groblje ne smije biti u kontaktu sa površinskom i podzemnom vodom. Ovdje se ne radi samo o uticaju na vodoizvorište „Ćemovsko polje” već i na vode koje se ne zahvataju za potrebe gradskog vodovoda, a koje se u budućnosti mogu koristiti za napajanje grada”, kaže Iković.

Ćemovsko polje je čak predloženo da bude Emerald područje.

„Znači da ima veliku međunarodnu biološku-biodiverzitetsku vrijednost. To je jedina stepa u Crnoj Gori i takva treba da ostane”, navodi Iković.

Tagged

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *