U drugom krugu predsjedničkih izbora Makron slavi pobjedu | Izvor: France 24

Makron reizabran, Francuska se odupire krajnjoj desnici Le Penove

Globus

Francuski predsjednik Emanuel Makron pobijedio je svoju ekstremno desničarsku rivalku Marin le Pen i obezbijedio još pet godina na čelu druge evropske ekonomije. Ali smanjena razlika u odnosu na prošle izbore i sve polarizovanija nacija najavljuju još jedan težak mandat za aktuelnog predsjednika, čiji je izborni uspjeh narušen najnižom izlaznošću u posljednjih pola vijeka.

Makron (44) je prvi predsjednik koji je osvojio reizbor još od Žaka Širaka prije 20 godina. Njegove uzastopne pobjede nijesu mali podvig u zemlji koja je ustalila naviku smjenjivanja aktuelnog predsjednika prvom prilikom. Pomoglo mu je to što se u oba navrata suočio sa političkom snagom za koju (sve manja) većina Francuza i dalje smatra da nije dorasla vršenju vlasti, piše France 24.

Sa 58,8 odsto prema Le Peninih 41,2 odsto, Makronova projektovana razlika sa kojom je pobijedio na kraju je premašila prognoze većine anketa. Ipak, nedjeljni revanš je donio mnogo tjesniji ishod nego 2017. godine, kada je tadašnji politički početnik pobijedio sa 66 odsto glasova. U svom trećem pokušaju, Le Pen se pomjerila nekoliko koraka bliže Jelisejskoj palati. Još od Drugog svjetskog rata nacionalistička krajnja desnica nije došla ovako blizu vlasti u Francuskoj.

„Ideje koje zastupamo dostigle su nove visine“, rekla je Le Pen pristalicama u prkosnom govoru, pozdravljajući „blistavu pobjedu“ iako je priznala poraz. Ova 53-godišnjakinja je obećala da će „nastaviti sa borbom“ i voditi bitku protiv Makrona na parlamentarnim izborima u junu.

Poslije turbulentnih pet godina na vlasti obilježenih nasilnim protestima i serijom karantina i policijskih časova, Makron se oslanjao na neizvjesnu koaliciju vatrenih pristalica i nevoljnih “taktičkih” birača riješenih da zadrže Le Penovu van vlasti. Na kraju se to pokazalo više nego dovoljnim da se odbije “anti-Makronov front” na koji je pozivala njegova izazivačica.

Le Penova je nastojala da izbore predstavi kao referendum o aktuelnom predsjedniku. Ona je pozvala birače da „izaberu između Makrona i Francuske“. Neki su i tako vidjeli takmičenje. Ali više ih je biralo između Le Pen i Republike.

„Mnogi naši sunarodnici glasali su za mene ne zbog podrške mojim idejama, već da bi blokirali ideje krajnje desnice“, kazao je Makron pristalicama na Ajfelovom tornju, poniznijim tonom nego što ga je imao tokom kampanje. „Želim da im se zahvalim i znam da imam dužnost prema njima u godinama koje dolaze“, dodao je on, nagovještavajući prizemljeniji stil u predstojećem periodu.

‘Evropa pobjeđuje’

Ulozi su bili ogromni na izborima u nedjelju. Pobjeda Le Penove bi izazvala šokove širom Evropske unije, koju je obećala da će radikalno reformisati kada dođe na vlast, preoblikujući je u “savez nacija”.

Liderka krajnje desnice insistirala je na tome da nema “tajnu agendu” da izvuče Francusku – članicu osnivača EU – iz bloka od 27 zemalja, njene jedinstvene valute ili šengenske zone bez pasoša. Ali Makron je upozoravao da će njena politika prikriveno dovesti do “Fregzita”. On je ove izbore opisao kao „referendum za ili protiv Evrope“.

France 24 prenosi da su to su sigurno vidjele i mnoge njegove evropske kolege. Požurili su da čestitaju Makronu na njegovom ponovnom izboru, pozdravivši pobjedu aktuelnog predsjednika kao pobjedu i za Evropu. Rezultat znači da Evropska unija „može da računa na Francusku još pet godina“, saopštio je predsjednik Evropskog savjeta Šarl Mišel.

Evropski lideri brzo čestitali Makronu uz uzdahe olakšanja

Italijanski premijer Mario Dragi pozdravio je Makronovu pobjedu kao „sjajnu vijest za cijelu Evropu“ i podsticaj da EU „bude protagonista u najvećim izazovima našeg vremena, počevši od rata u Ukrajini“. „Demokratija pobjeđuje, Evropa pobjeđuje“, dodao je njegov španski kolega Pedro Sančez.

U veoma neuobičajenom potezu, Sančez se pridružio liderima Njemačke i Portugala u potpisivanju otvorenog pisma samo nekoliko dana prije izbora, u kojem su pozvali francuske birače da odvagaju istorijski značaj svog glasanja.

„To su izbori između demokratskog kandidata koji vjeruje da se snaga Francuske širi u moćnoj i autonomnoj Evropskoj uniji i kandidata ekstremne desnice koji se otvoreno stavlja na stranu onih koji napadaju našu slobodu i demokratiju, vrijednosti zasnovane na francuskim idejama prosvetiteljstva“, pisalo je u pismu, ne pominjući poimenice Makrona ili Le Pen.

‘Ne toliko duel koliko duet’

U svom pobjedničkom govoru 2017, Makron je obećao da će „učiniti sve“ što je u njegovoj moći da osigura da Francuzi „više nemaju razloga da glasaju za ekstreme“. Pet godina kasnije, krajnja desnica je dostigla svoj najbolji rezultat ikad, a mejnstrim lijevog centra zamijenila je radikalnija snaga.

Teško da je iznenađenje to što su se populističke, antiestablišmentske stranke približile vlasti više nego ikada ranije. Nakon što je završio preuzimanje političkog mejnstrima, Makron je ostavio prostor samo za procvat radikalnih snaga. Ne može biti demokratije bez mogućnosti alternative. Trenutno, jedine alternative napreduju izvan mejnstrima.

„Ne želim da pokvarim pobjedu, ali krajnja desnica je ostvarila najbolji rezultat ikada“, upozorio je Makronov ministar zdravlja Olivije Veran u nedjelju. „Biće kontinuiteta u politici vlade jer je predsjednik ponovo izabran. Ali čuli smo i poruku francuskog naroda. Doći će do promjene metoda, biće konsultovani Francuzi.“

Slaba izlaznost sugeriše da je poruka glasača bila poruka široko rasprostranjenog odbijanja. Sa 28 odsto, stopa apstinencije bila je najveća u posljednjih pola vijeka. Računajući one koji su dali prazne ili nevažeće glasačke listiće, više od trećine registrovanih birača odbilo je da podrži bilo kog finalistu. Brojke, konstatuje France 24, odražavaju široko rasprostranjeno razočarenje kampanjom koju je 80 odsto glasača opisalo kao „lošeg kvaliteta“ i revanšom za koji Francuzi već duže ističu da ga ne žele.

„Njihov duel nije toliko duel koliko duet“, promrmljao je konzervativni lider Les republikansa Kristijan Džejkob, predstavnik partija establišmenta “starog svijeta” koje se brzo raspadaju, istisnute sukobom između Makrona i Le Pen.

S pravom ili ne, percepcija da je aktuelni predsjednik učinio sve što je u njegovoj moći da proizvede ponavljanje jednostranog takmičenja iz 2017. godine, uokvirujući političku debatu kao obračun između liberalnog mejnstrima i evroskeptičkih populista, razbjesnilo je glasače i ostavilo mnoge da se osjećaju kao u zamci.

Širom Francuske, birači su se žalili da im je zavrnuta ruka da izaberu „manje od dva zla“, dok su studenti okupirali univerzitetske kampuse u znak protesta zbog izbora finalista. Makronova vlada je otuđila mnoge mlade glasače svojim ‘laprdanjima’ protiv “woke” ideja i “islamo-ljevičarstva” u akademskim krugovima. Brutalne policijske mjere protiv demonstranata takođe su zamaglile granicu između krajnje desnice i mejnstrima u očima nekih, pospješujući širenje slogana „Ni Le Pen, ni Makron“.

Dok su se glasači ljevice razišli uoči drugog kruga, umorni od toga što moraju još jednom da glasaju kako bi držali klan Le Pen na odstojanju, stepen njihove ogorčenosti postao je očigledan svima koji ga do tad još nijesu primijetili.

Makronov uzvratni udarac

Sa 27,8%, Makronov rezultat u prvom krugu 10. aprila označio je poboljšanje u odnosu na njegov rezultat iz 2017. Ali iscrpljeni rezervoar glasova i neiskrena podrška mejnstrim protivnika poslali su jasnu poruku aktuelnom predsjedniku: on će morati dobro da se pomuči između dva kruga kako bi okrenuo duboko skeptičnu naciju prema sebi.

Makron je upravo to uradio. Sljedećeg jutra je otpočeo put kroz državu, miješajući se sa ponekad ljutom masom u gradovima koji su podržali Le Pen ili trećeplasiranog Žan-Lika Melanšona, veterana ljevičara čija je podrška od 22 odsto postala najpoželjniji skup glasova za oboje finalista.

Pošto je vladao i potom vodio kampanju desno od centra do prvog kruga, Makron je narednih dana skrenuo na drugu stranu. On je otvoreno pozajmio jezik ljevice na mitingu u Marseju, obećavajući da će „ekološko planiranje” staviti u središte svog drugog mandata. Zatim je završio svoju kampanju u imigrantima bogatom sjevernom predgrađu Pariza, u bokserskom klubu u oštroj debati sa mladima koji su velikom većinom podržali Melanšona u prvoj rundi.

Prethodne noći, Makron je skinuo rukavice u teškoj televizijskoj debati, odlučan da satjera svoju protivnicu u ćošak. Bila je to zapanjujuća promjena uloga nakon kamikaza napada Le Penove 2017. Makron se ovoga puta nije zadovoljio defanzivnom pobjedom. Krenuo je na ‘ubistvo’, prema riječima francuskog dnevnika Mond, „gušivši svog protivnika kao udav“.

Le Pen je provela proteklih pet godina pokušavajući da izbriše uspomene na svoju katastrofalnu prethodnu kampanju, za koju je čak i ona priznala da je bila promašena. Nastojala je da projektuje imidž kompetentnosti i smirenosti tokom cijele kampanje, spuštajući svoju retoriku i ratobornost zaštitnih znakova u korist “predsjedničkog” izraza.

Ali njen pokušaj da odagna zabrinutost u vezi sa njenom sposobnošću da bude predsjednica bio je u velikoj mjeri neuspješan, jer se Makron usredsredio na njene veze sa Rusijom i njene planove da zabrani muslimankama da nose marame u javnosti, za koje je rekao da su u suprotnosti sa sekularnim vrijednostima Republike te da prijete da će izazvati “građanski rat” u Francuskoj.

Le Pen se naljutila zbog optužbi sadašnjeg predsjednika da je dužna Moskvi. Nadala se da će zadati udarce po pitanjima siromaštva i potrošačke moći, ali se povremeno mučila dok je Makron više puta dovodio u pitanje njeno razumijevanje ekonomskih cifara. Ono što je najvažnije, ona uglavnom nije uspjela da stavi predsjednika u defanzivu, što mu je omogućilo da izbegne propitivanje o svojih turbulentnih pet godina na funkciji.

Početak “trećeg kruga”

Makronova pobjeda zatvara ovu kampanju za zaborav, koju je prekinuo rat u Ukrajini i sputanu čestim odsustvom aktuelnog predsjednika. Neuspjeh da se smjeni predsjednik znači da će takmičenje u velikoj mjeri biti upamćeno po Makronovom govoru tijela: njegovom borbenom maniru, njegovim mimičnim izrazima lica tokom debate i njegovim ozloglašenim foto-sesijama – od onih u dukserici sa kapuljačom, poput Zelenskog, do maljavih grudi koje otkriva smjelo raskopčana košulja.

Reizabrani predsjednik neće mirno biti zavaljen u kožnu sofu. Nakon teškog prvog mandata, suočava se sa perspektivom još težeg drugog mandata, sa malo ili nimalo grejs perioda i glasači svih slojeva će vjerovatno izaći na ulice zbog njegovog plana da nastavi reforme u korist biznisa i natjera Francuze da rade više i duže.

Le Pen, Melanšon gledaju ka predstojećim parlamentarnim izborima

Oči se već okreću ka parlamentarnim izborima u junu, a malo je vjerovatno da će Makron ponoviti iznenađenje kada je prije pet godina iz šešira izvukao stranku i većinu. Čak i dok je pozdravljao poraz Le Penove u nedjelju, Melanšon je kazao da i dalje postoji šansa da pobijedi Makrona na parlamentarnim izborima u junu – koji se često nazivaju „trećim krugom” predsjedničkih izbora.

„Makron pliva u okeanu uzdržanosti i nevažećih glasačkih listića“, upozorio je veteran ljevice, ukazujući na procijenjenih tri miliona ljudi koji su u nedjelju dali prazne ili nevažeće glasačke listiće.

Rezultati iz prvog kruga 10. aprila nagovijestili su pojavu tri tabora približno jednake težine: blok centra koji gravitira oko Makrona, krajnje desničarski blok kojim dominira Le Pen, i raštrkana ljevica koja je pokušala – i za dlaku nije uspela – da spriječi reprizu duela iz 2017. Kako će ta tri bloka nastupiti u junu, može se samo nagađati.

Predsjednički izbori ostavljaju prizor gorko podijeljene zemlje, u kojoj se jaz između urbanih centara i malih gradova, perifernih okruga samo širi. Le Penova je osvojila samo 5% glasova u prvom krugu u francuskoj prijestonici; Makron je isto tako loše prošao u nekim ruralnim oblastima. Između toga, dvoje finalista su osvojili manje od polovine glasova mladih.

Sve veća apstinencija i sve nasilniji protesti pojačali su propitivanje sistema koji ulaže ogromnu moć i pažnju na lik predsjednika. Dizajniran da legitimiše ta široka ovlašćenja tako što će obezbijediti da predsjednik osvoji najmanje 50% glasova birača, francuski izborni sistem sa dva kruga sve više ima suprotan efekat, primoravajući birače da donose ‘taktičke’ izbore tako podstičući ogorčenost.

Dok je vodio kampanju uoči drugog kruga izbora, Makron je pokušao da ospori činjenicu da je “republikanski front” glasača protiv Le Penove bio ključan za njegovu ubjedljivu pobjedu 2017. godine, implicirajući da su birači izabrali njega i njegov projekat. On je ostavio po strani svoju aroganciju u nedjelju uveče, priznajući da su se birači zaista okupili iza njega kako bi odbili krajnju desnicu.

„Moraćemo da budemo dobronamjerni i da se odnosimo sa poštovanjem jer je naša zemlja prožeta sa toliko sumnji, toliko podjela“, rekao je on u podnožju Ajfelove kule, obraćajući se biračima koji su podržali njegovog protivnika. „Na bijes i nesuglasice koje su ih natjerale da podrže krajnju desnicu mora se odgovoriti. To će biti moja odgovornost i odgovornost ljudi koji zajedno sa mnom vladaju.”

Tagged

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana.